ڕیکلام
Banner

Banner

Banner

Banner

درێژەی بابەتەکە

ئازاری لەدەستدان و بەدەستهێنانەوه (وتار) ~ سۆران ئازاد

به‌شی: ئێوە
16 - 01 - 2015

به‌رده‌وام ئه‌و تێکسته‌ ئه‌ده‌بیانه‌ سه‌رنجیان ڕاکێشاوم، که‌ چه‌ند باس له‌ دابڕانی قووڵ و کاریگه‌ر ده‌که‌ن، هێنده‌ش سه‌روکاریان له‌گه‌ڵ  دووباره‌ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ دایه‌. له‌ده‌ستدان و به‌ده‌ستهێنان دوو فۆرمن، که‌ ئاماژه‌ به‌ حه‌قیقه‌تێکی هاوبه‌ش ده‌که‌ن.

ئه‌ویش هه‌ستکردنه‌ به‌ خۆ. به‌ده‌ستهێنان چه‌نده‌ شادیهێنه‌ره‌ بۆ وجود، هێنده‌ش ئازاربه‌خشه‌، چونکه‌ هه‌ر کاتێک مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ به‌ده‌ستهێناندا بکه‌ین، هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ ترسی له‌ده‌ستداندا ده‌ژین. به‌هه‌مان شێوه‌ هه‌ر کاتێ شتێکیش له‌ ده‌ست ده‌ده‌ین، هێنده‌ زیاتر له‌گه‌ڵ خه‌یاڵی به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌یدا ده‌ژین. که‌واته‌ ئه‌گه‌ر به‌ده‌ستهێنان له‌ واقیعدا ده‌ستکه‌وتێک بێت، ئه‌وا له‌ فه‌نتازیادا ترسێکه‌ بۆ له‌ ده‌ستدان. به‌پێچه‌وانه‌‌، ئه‌گه‌ر له‌ واقیعدا له‌ده‌ستدان دۆخی نامۆبوونێکی وجودی بێت، ئه‌وا له‌ فه‌نتازیادا فۆڕمی به‌ده‌ستهێنان وه‌رده‌گرێت. له‌و دوو دۆخه‌ جیاوازه‌دا، هه‌ستێکی هاوبه‌ش مانیفێستی حه‌قیقه‌ته‌ سایکۆلۆجییه‌کان ده‌کات ئه‌ویش ئازاره‌. ئه‌وه‌ی وا ده‌کات ئێمه‌ پێوه‌ندییه‌کی پته‌و له‌نێوان ئه‌و دوو دۆخه‌دا ببینین، ئازاری له‌ده‌ستدان و به‌ده‌ستهێنانه‌، که‌ زیاتر و زیاتر دۆخی نامۆیی ئێمه‌ به‌ دنیای ده‌ره‌وه‌ ده‌رده‌خات. 

گۆڕانی فۆڕمی شته‌کان سه‌رچاوه‌یه‌کن له‌ ترسی به‌ده‌ستهێنان و له‌ده‌ستدان. به‌درێژایی مێژوو جیهان له‌گه‌ڵ دابڕانی گه‌وره‌ و ده‌ستخستنی گه‌وره‌ له‌ مامه‌ڵه‌ دایه‌. لێره‌دا تیۆری (گه‌شه‌کردن)ی (داروین) یارمه‌تیده‌رێکی سه‌ره‌کیمان ده‌بێت بۆ تێگه‌یشتن له‌و دۆخه‌دا. کاتێ گۆڕان یه‌کێک بێت له‌ پڕه‌نسیپه‌کانی گه‌شه‌کردن، ئه‌وا بۆمان ده‌رده‌که‌وێت له‌ناوچوون به‌شێکی سه‌ره‌کیی ئه‌و گه‌شه‌کردنه‌ پێک ده‌هێنێت. (Mesohippus - میسۆهیپس) که‌ چواره‌م فۆرمی ده‌یناسۆره‌ و پێش نزیکه‌ی بیستوهه‌شت ملیۆن ساڵ ژیاوه‌، جیاوازیان له‌گه‌ڵ (ئۆریۆدۆنت - oreodont) که پێنجه‌م شێوه‌ی ده‌یناسۆره‌ و سێ ملیۆن پاش (میسۆهیپس) دێت، نه‌بوونی کلک و کورتبوونه‌وه‌ی مل و قاچه‌کانیانه‌. که‌واته‌ گه‌شه‌کردن و گۆڕان فۆڕمی (Mesohippus - میسۆهیپس)یان بۆ (ئۆریۆدۆنت - oreodont) گۆڕی، که‌ ئه‌و گه‌شه‌کردنه‌ له‌ده‌ستدانی هه‌ندێک فۆڕم و به‌ده‌ستهێنانی فۆڕمی جیاوازتر پێشان ده‌دات. لێره‌دا زه‌مه‌ن ده‌ورێکی سه‌ره‌کی هه‌یه‌ له‌ پرۆسێسی گۆڕانی دۆخه‌کان. (تیۆری گه‌شه‌کردن)ی (داروین) پشتبه‌ستووه‌ به‌و گۆڕانه‌ زه‌مه‌نییه‌ی، که‌ به‌سه‌ر سرووشت و ژینگه‌دا هاتووه‌ و به‌ ملیۆنان ساڵ ئه‌و پرۆسێسه‌ به‌رده‌وام بووه‌. ده‌مانه‌وێت به‌و نموونه‌یه‌ له‌ دۆخێکی وجودی خۆمان، که‌ ئازاره‌ تێبگه‌ین. ئازاره‌کان له‌ ئه‌نجامی گۆڕانی دۆخی ژیانمان له‌ فۆرمێکه‌وه‌ بۆ فۆرمێکی تر یان له‌ دۆخێکه‌وه‌ بۆ دۆخێکی تر سه‌ر هه‌ڵده‌ده‌ن. 

شۆک یه‌کێکه‌ له‌و دۆخه‌ ده‌روونییه‌ی، که‌ به‌رده‌وام له‌نێوان دۆخی له‌ده‌ستدان و به‌ده‌ستهێناندا خۆی ده‌رده‌خات. ئایا شۆک چییه‌ و ئه‌و دابڕانه‌ قووڵه‌ چییه‌، که‌ شۆک دروستی ده‌کات؟ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیارانه‌، هه‌وڵ ده‌ده‌م نموونه‌یه‌ک بهێنمه‌وه‌. له‌ یه‌کێک له‌ ڕووداوه‌ ڕاسته‌قینه‌کانی تاوان، هه‌رزه‌کارێکی ئه‌مریکی، که‌ ته‌مه‌نی ته‌نیا چوارده‌ ساڵه‌، له‌ باڕێکدا، له‌ناکاو چه‌قۆیه‌ک له‌سه‌ری پیاوێک ده‌دات و ده‌یکوژێت. تاوانی له‌و شێوه‌یه‌‌ زۆره‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌ ئه‌وه نییه‌، که‌ منداڵێکی ته‌مه‌ن چوارده‌ساڵ ئه‌و تاوانه‌ ده‌کات، به‌ڵکو ئه‌و ڕووداوه‌ بۆ قوربانییه‌که‌ چ مانایه‌کی هه‌یه‌؟ ئه‌گه‌ر بهێنینه‌ پێش چاوی خۆمان، کاتێک له‌ باڕێک دانیشتووین و به‌ بێ ئه‌وه‌ی ئاگامان له‌ هیچ شتێک بێت، ڕاسته‌وخۆ چه‌قۆیه‌ک ده‌چێته‌ ناو سه‌رمان، ئه‌وه‌ مانای چییه‌؟ بۆ قوربانییه‌که‌ ئه‌و ڕووداوه‌ شۆکه‌! چونکه‌ شۆک زۆربه‌ری جار کامه‌ به‌شی ئاوێته‌داره‌ به‌یه‌که‌وه‌، ده‌قڵشێنێت و ده‌یبڕێت. وه‌ک ئه‌وه‌ی سه‌ری قوربانییه‌که‌ چه‌نده‌ ڕه‌ق و پته‌وه‌، به‌ڵام به‌ چه‌قۆیه‌ک ئه‌گه‌ر به‌شێکی بچووکیشی بێت، له‌ یه‌ک داده‌بڕێت، که‌ هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ده‌بێته‌ هۆی مردنی قوربانییه‌که‌. 

شۆک زۆرجار حاڵه‌تێکی سایکۆلۆجییه‌، که‌ ڕووبه‌ڕوومان ده‌بێته‌وه‌. وه‌ک ئه‌وه‌ی هه‌ست ده‌که‌ین هه‌موو هه‌ست و شته‌کانمان ئاوێته‌داره‌ و هه‌رگیز ناتوانین دابڕان بهێنینه‌ پێش چاومان، به‌ڵام کاتێک شتێک وه‌ک چه‌قۆ ئه‌و ئاوێته‌بوونه‌ که‌رت ده‌کات، ئینجا هه‌ست به‌ برینه‌ قووڵه‌که‌ ده‌که‌ین.  شۆک زۆرجار شۆک نییه‌، به‌ڵکو تراجیدیایه‌کی بنچینه‌یی ژیانه‌، به‌ڵام هه‌میشه‌ ده‌مانه‌وێت کپی بکه‌ین، تا ڕۆژێک ده‌شێت ئه‌و کپبوونه‌ بمانکات به‌ قوربانییه‌کی ئه‌به‌دی. 

لێره‌دا کێشه‌ی بنچینه‌ی بوون، که‌ تراجیدیایه‌ دێته‌ کایه‌وه‌. لای (نیتشه‌) بوون تراجیدیایه‌. کۆتاییی بوون، که‌ مردنه‌ گه‌وره‌ترین تراجیدیای بوونه‌. کاتێ بوونی مرۆڤ به‌ مردن کۆتاییی بێت و مردنیش بریتی بێت له‌ له‌ده‌ستدانێکی هه‌میشه‌یی به‌ بێ ئه‌وه‌ی ئومێدی دووباره‌ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌مان هه‌بێ، بۆمان ده‌رده‌که‌وێت ترسی له‌ ده‌ستدان جیاوازه‌ له‌ ترسی دابڕان. واته‌ ده‌شێت ئێمه‌ پێوه‌ندییه‌کی سۆزداریمان له‌گه‌ڵ که‌سێکدا هه‌بێت و دواتر به‌هه‌ر هۆکارێک بێت ئه‌و که‌سه‌ له‌و پێوه‌ندییه‌دا له‌ ده‌ست بده‌ین. نه‌مانی ئه‌و پێوه‌ندییه‌ ئه‌و که‌سه‌ زیاتر دابڕانه‌ له‌وه‌ی له‌ده‌ستدان بێت، چونکه‌ مادام هه‌موو یارییه‌کان له‌ ژیاندان، ئه‌وا دابڕان یان ئه‌و له‌ده‌ستدانه‌ کاتییه‌ ده‌کرێت چه‌ندین جار ببێته‌وه‌ به‌ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌. به‌ڵام مردن له‌ده‌ستدانێکی وجودی و هه‌میشه‌ییه‌.

ناتوانین هاوسه‌نگی له‌نێوان ئه‌و هه‌سته‌ی مرۆڤ و ئاژه‌ڵدا بدۆزینه‌وه‌. (ئه‌ریک فرۆم) پێی وایه‌ مرۆڤ تاکه‌ بونه‌وه‌رێکه‌، که‌ بوونی خۆی بۆ کێشه‌یه‌ و ده‌بێت ئه‌و کێشه‌یه‌شی چاره‌سه‌ر بکات. چاره‌سه‌ری کێشه‌ی بوون و گه‌یشتن به‌ کۆتا خاڵی بوون، که‌ مردنه‌، ئه‌و مردنه‌ش تراجیدیای بوونه‌.

به‌ڵام کاتێ به‌و ئه‌نجامه‌ ده‌گه‌ین کۆتا حه‌قیقه‌تی بوون، مردنێکی تراجیدییه‌، ئه‌وا ویستی ئێمه‌ بۆ ڕۆڵگێڕانمان ده‌بێته‌ ویستێک بۆ ژیان. بۆ ئه‌وه‌ی زۆرترین سه‌رنجمان له‌سه‌ر ژیان بێت، پێویست ده‌کات زۆرترین خۆ دوورخستنه‌وه‌مان له‌ پرسیاری مردن بێت، چونکه‌ مردن ده‌که‌وێته‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و دۆخ و یاریانه‌ی پێوه‌ندییان به‌ زه‌مه‌نی ژیانه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌ڕووی سایکۆلۆجیشه‌وه‌ مردن ده‌که‌وێته‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌سته‌کانمان بۆ ژیان. (فرۆید) پێی وایه‌ له‌ قووڵایی هه‌سته‌کانماندا پرسیاری مردن ئاماده‌یی نییه‌. به‌ڵام ئایا ترسی له‌ده‌ستدان ده‌رئه‌نجامی چ حه‌قیقه‌تێکه‌؟ 

بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌، چیرۆکی (مناره‌ی ئاوه‌دانی)ی (کاروان کاکه‌سوور) به‌ نموونه‌ ده‌هێنمه‌وه‌. (زێریڤان) کاره‌کته‌ری سه‌ره‌کیی چیرۆکه‌که‌یه‌‌، که‌ خۆکوشتن و سه‌رهه‌ڵگرتن له‌ بنه‌ماڵه‌کایاندا دیارده‌یه‌کی زۆر ئاسایی بووه‌. (زێریڤان) له‌ تیمه‌ فوتبۆڵه‌که‌یدا ناوێکی تری هه‌یه‌، که‌ (ڕیزێرڤ - reserve)ه‌ و له‌ زمانی ئینگلیزیدا چه‌ندین مانای جیاوازی هه‌یه‌. (مناره‌ی ئاوه‌دانی) ئه‌گه‌ر وه‌ک شوێن لێی بڕوانین، ئه‌وا ئاماژه‌یه‌ به‌ (مناره‌ی چۆڵی)، به‌ڵام (مناره‌ی چۆڵی) وه‌ک شوێنێکی مردوو له‌ چیرۆکه‌کدا بووه‌ته‌ (مناره‌ی ئاوه‌دانی)، که‌ خه‌سڵه‌تی شوێنێکی ئه‌کتیڤی وه‌رگرتووه‌. خه‌ڵک سه‌ردانی مناره‌ی ئاوه‌دانی ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی مردووه‌کانی خۆیان بهێننه‌وه‌ و هه‌ر کاتێ ماوه‌ی هێنانه‌وه‌ی مردووه‌کانیشیان ته‌واو بوو، ئه‌وا مردووه‌کانیان هیچ قسه‌یه‌ک ناکه‌ن و ده‌بێت به‌ زووترین کات بیانگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ مناره‌ی ئاوه‌دانی. (زێریڤان) ترسێکی گه‌وره‌ی له‌و مناره‌یه‌ هه‌یه‌ و خه‌سڵه‌تی ئه‌و شوێنه‌ی لا ده‌بێته‌ مه‌ته‌ڵێکی ئاڵۆز. هێنانه‌وه‌ی مردووه‌کان ده‌بێته‌ حه‌قیقه‌تێکی ته‌واو چه‌سپاو له‌ چیرۆکه‌کدا. (زێریڤان) کاتێ ده‌که‌وێته‌ ژێر هه‌ژموونی ئه‌و حه‌قیقه‌ته‌، ئه‌وا هه‌م دایکی له‌ ده‌ست داوه‌ هه‌م باوکی، به‌ڵام هه‌رگیز بۆی یه‌کلایی نابێته‌وه‌، که‌ به‌ڕاستی ده‌یه‌وێت بچێته‌ ئه‌و مناره‌یه‌ و مردوویه‌کی بهێنێته‌وه‌. دنیا تاریک دادێت و (زێریڤان) هێشتا له‌به‌رده‌م مناره‌ی ئاوه‌دانی سه‌راسیمه‌ ده‌وه‌ستێت. ئه‌و چیرۆکه‌ چه‌نده‌ وه‌ڵامی پرسیاره‌کانمان ده‌داته‌وه‌، هێنده‌ش پرسیاری ئاڵۆزتر ده‌وروژێنێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی لێره‌دا پێویستمانه‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی پێوه‌ندیی نێوان ترسی له‌ده‌ستدان و مردنه‌. (کاروان کاکه‌سوور) ترسی له‌ده‌ستدان و ونکردنی ئه‌به‌دی نابه‌ستێته‌وه‌ به‌ بابه‌تی مردن، ئه‌وه‌تا کاره‌کته‌ره‌کان ده‌توانن مردووه‌کانیشیان بۆ ماوه‌یه‌کی دیاریکراو بهێنه‌وه‌، به‌ڵام (زێریڤان) گه‌وره‌ترین ترس و دوودڵی هه‌یه‌ له‌ هێنانه‌وه‌ی مردووه‌کانی. ئه‌و ترسه‌ی کاره‌کته‌ر پێوه‌ندیی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌، که‌ کاتێک مردووه‌یه‌کی ده‌هێنێته‌وه‌، ترسی له‌ده‌ستدان یان ونکردنی ئه‌به‌دی هه‌ر ئاماده‌یی هه‌بێت. واته‌ کاتێک هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی مردنیش وه‌کو کۆتاییه‌کی تراجیدی وه‌ڵام نه‌بێت بۆ ئه‌و ترسه‌ وجودییه‌ له‌ ونکردن و له‌ده‌ستدان، ئه‌وا بوونی مرۆڤ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ ترسێکی وجودی له‌گه‌ڵ له‌ده‌ستداندا له‌ مامه‌ڵه‌ دایه‌ و ئه‌و له‌ده‌ستدانه‌ش کێشه‌یه‌که‌ به‌درێژایی بوونمان ته‌واو نابێت و پێی ناگه‌ین. 

کاتێ ده‌گه‌ین به‌و ئه‌نجامه‌ی ترسی له‌ده‌ستدان ده‌رئه‌نجامی کۆتایی ئه‌به‌دی، که‌ مردنه‌ نییه‌، ئه‌وا پێویسته‌ زۆرترین سه‌رنجه‌کانمان بخه‌ینه‌ سه‌ر ژیان و هه‌وڵ بده‌ین مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دیوه‌ هه‌ره‌ قووڵه‌کانی ژیاندا بکه‌ین. له‌ده‌ستدان سه‌رچاوه‌ی نیگه‌رانییه‌کی وجوودیه‌، که‌ (هایدیگه‌ر) ئه‌و نیگه‌رانییه‌ وه‌کو دۆخێکی ئۆنتۆلۆجی بۆ کۆتایی بوون، که‌ مردنه‌ ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌. به‌ڵام جیاوازییه‌کی زۆر ساده‌ی نێوان (هایدیگه‌ر) و(نیتشه‌) له‌باره‌ی مردن و دۆخی نیگه‌رانی ئه‌وه‌یه‌، که‌ (هایدیگه‌ر) بوونی مرۆڤ به‌ دۆخێکی هه‌میشه‌یی له‌ناو نیگه‌رانییدا ده‌بینێت و پێی وایه‌ هه‌ر بنچینه‌ی بوونی مرۆڤ نیگه‌رانییه‌کی ئۆنتۆلۆجییه‌، له‌ کاتێکدا (نیتشه‌) بوون به‌ تراجیدیا ده‌زانێت مادام کۆتاییه‌کی تراجیدی هه‌یه‌. دۆخی نیگه‌رانی لای (هایدیگه‌ر) به‌درێژایی ژیان دۆخێکه‌ هه‌میشه‌ ئاماده‌یه‌. 

هه‌ستکردن به‌ نیگه‌رانی به‌ ته‌نیا دۆخێک نییه‌، که‌ پێوه‌ندیی به‌ له‌ده‌ستدان و به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ هه‌بێت، به‌ڵکو پێوه‌ندیی به‌ توانای به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی هه‌موو شته‌کانیشه‌وه‌ هه‌یه‌.  له‌ هه‌موو دۆخه‌کاندا نیگه‌رانی هه‌میشه‌ ئاماده‌یی هه‌یه‌. هه‌ستکردن به‌ نیگه‌رانی هه‌ستکردنه‌ به‌ توانای ڕوبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ژیان به‌ هه‌موو ئازاره‌کانییه‌وه‌. مرۆڤ کاتێک ده‌توانێت نیگه‌ران بێت، که‌ بتوانێت وێنای ئه‌ودیو سه‌رکه‌وتنه‌ گه‌وره‌کانیش بکات. نیگه‌رانی بریتی نییه‌ له‌ هه‌ستکردن به‌ شکست، به‌ڵکو هێزی هێنانه‌به‌رچاوی به‌ده‌ستهێنانی ته‌واوی ئه‌و شتانه‌یه‌، که‌ ده‌مانه‌وێت. نیگه‌رانیی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و کاته‌ ده‌ست پێ ده‌کات، که‌ مرۆڤ هه‌ست بکات ده‌توانێت هه‌موو ئه‌و شتانه‌ بکات، که‌ ده‌یه‌وێت. بۆیه‌ له‌ژێر ئه‌و ڕۆشناییه‌دا ده‌توانین بڵێین نیگه‌رانی دۆخێکی وجودییه‌، که‌ به‌درێژایی ژیانمان ئاماده‌یی هه‌یه‌ و تا مردن له‌گه‌ڵمان ده‌بێت. نیگه‌رانی له‌ هه‌موو دۆخه‌کانی ژیاندا ئاماده‌یی هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و کاته‌شی، که‌ هیچ هۆکارێکمان نییه‌ بۆ له‌ده‌ستدانی هیچ شتێک. بۆیه‌ مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ هه‌ستی نیگه‌رانییدا وه‌ک کێشه‌یه‌کی فه‌لسه‌فی کارێکی ئاسان نییه‌، چونکه‌ زۆربه‌مان به‌و ئه‌زموونه‌دا تێپه‌ڕیون و به‌رده‌وامیش به‌ری ده‌که‌وین، که‌ کاتێک هه‌موو شته‌کان به‌ ئاڕاسته‌یه‌کی زۆر باش ده‌چن به‌ ڕێوه‌، هه‌ستێک له‌ قووڵایمانه‌وه‌ هه‌یه‌، که‌ هه‌میشه‌ ئازاری له‌ده‌ستدانمان بیر ده‌هێنێته‌وه‌، که‌ ئه‌و هه‌سته‌ نیگه‌رانییه‌ و ئه‌و نیگه‌رانییه‌ش تا کاتی ئاڕاسته‌کردنی ئێمه‌ به‌ره‌و مردن بوونی هه‌ر هه‌یه‌ و ناکۆتایه‌.

هه‌موومان ده‌زانین، که‌ ده‌مرین، به‌ڵام قبووڵکردنی ئه‌و زانینه‌ گه‌وره‌ترین کێشه‌ی بوونمانه‌. مردن ڕێکه‌وت (Contingency) نییه‌، که‌ ئه‌گه‌ری ڕوونه‌دانی هه‌بێت، به‌ڵکو ڕاستییه‌که‌ (Fact) و هه‌میشه‌ له‌ ئه‌گه‌ری ڕوودان دایه‌. لێره‌دا ئێمه‌ ده‌توانین له‌  کێشه‌یه‌کی تری فه‌لسه‌فی خۆمان نزیک بکه‌ینه‌وه‌، که‌ خۆ-کوشتنه‌. (ئه‌لبێر کامۆ) پێی وایه‌ خۆکوشتن تاکه‌ کێشه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی فه‌لسه‌فه‌یه‌. به‌ هێنانه‌وه‌ی نموونه‌ی (ئه‌فسانه‌ی سیزیف)،(کامۆ) پێوه‌ندییه‌کی تۆکمه‌ له‌نێوان (خۆکوشتن) و (بێهووده‌یی) دروست ده‌کات. (سیزیف) که‌سێکی بێهووده‌ یان عه‌به‌سه‌، چونکه‌ له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و سزایه‌ی (زیویس) به‌سه‌ریدا سه‌پاندووه‌، که‌ سه‌رخستنی به‌ردێکه‌ به‌سه‌ر ته‌پۆڵکه‌یه‌کدا و هه‌ر کاتێک به‌رده‌که‌ له‌ گه‌یشتنی به‌ ته‌پۆلکه‌که‌ نزیک ده‌بێته‌وه‌، دووباره‌ ده‌که‌وێته‌ خواره‌وه‌. هه‌وڵدان بۆ سه‌رخستنی ئه‌و به‌رده‌ و نه‌گه‌یشتنه‌ ئامانج ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌و هه‌وڵه‌ بێهوودانه‌ی مرۆڤ له‌ ژیاندا، که‌ خودی ژیان لای (کامۆ) ئه‌و هه‌وڵه‌ بێهووده‌یه‌یه‌. بۆیه‌ پێی وایه‌ له‌ به‌رانبه‌ر بێمانایی ژیاندا مرۆڤ پێویسته‌ خۆی بکوژێت، به‌ڵام  کرداری خۆکوشتن لای (کامۆ) له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌، که‌ مرۆڤ به‌رگه‌ی ژیان نه‌گرێت، به‌ڵام له‌به‌ر نامۆبوونی مرۆڤه‌ به‌هۆی پچڕانی پێوه‌ندییه‌که‌ی له‌گه‌ڵ جیهاندا ئه‌گه‌رچی هه‌ر (کامۆ)یه‌ پێی وایه‌ زۆرجار به‌رگه‌گرتنی ژیان قورستره‌ له‌ مردن. (کامۆ) پێی وایه‌ مرۆڤ له‌وه‌ زیاتره‌، که‌ هه‌یه‌، به‌ڵام خولانه‌وه‌ی له‌و ژینگه‌یه‌ی، که‌ تێیدا ده‌ژیێت ئه‌و زیاتربوونه‌ی مرۆڤ له‌ناو ده‌بات وه‌کو خولانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی (سیزیف) به‌ده‌وری به‌ردێکدا. (سیزیف) له‌وه‌ زیاتره‌، که‌ ته‌نیا خولانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی له‌ ده‌وری به‌ردێکدا به‌هاکانی دیاری بکات. (کامۆ) له‌باره‌ی باوه‌ڕیشه‌وه‌ سه‌رنجه‌ قووڵه‌ و فه‌لسه‌فییه‌کانی ده‌خاته‌ڕوو، به‌وه‌ی باوه‌ڕ هێزی به‌رده‌وامییه. ئێستا ده‌توانین هه‌ندێک خاڵی جیاوازیی خۆمان له‌گه‌ڵ (کامۆ)دا بخه‌ینه‌ڕوو.  ئه‌گه‌ر خۆکوشتن هه‌وڵێک بێت بۆ ده‌رچوون له‌ نامۆیی، ئه‌وا له‌دوای خۆکوشتنه‌وه‌ زیاتربوونی مرۆڤیش له‌وه‌ی، که‌ هه‌یه‌ کۆتایی دێت. ئێمه‌ کاتێک ده‌زانین، که‌ مرۆڤ له‌وه‌ زیاتر ، که‌ ئێستا هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ له‌ ژیاندا بێت. بۆ نموونه‌ ئێمه‌ ده‌زانین توانا و به‌هاکانی (سیزیف) له‌وه‌ زیاتر، که‌ ژیانه‌که‌ی له‌ خولانه‌وه‌ له‌ ده‌وری به‌ردێکدا کورت بکرێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر (سیزیف) به‌رده‌وام ئه‌و کاره‌ نه‌کات و ده‌ستبه‌ردار بێت، (سیزیف) هه‌موو ئه‌و به‌هایانه‌ له‌ ده‌ست ده‌دات، که‌ جیهان پێی به‌خشیووه‌. به‌ شێوه‌یه‌کی تر بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ له‌وه‌ی هه‌یه‌ زیاتر بێت، ده‌بێت به‌رده‌وام له‌ ڕۆڵگێڕانی مێژوویانه‌ی خۆیدا بێت. بۆیه‌ خۆکوشتن لێره‌دا کێشه‌یه‌، چونکه‌ زۆرجار خۆکوشتن هه‌ڵاتنێکی ناچاریانه‌یه‌ له‌ده‌ست ئازاری له‌ده‌دستدان. ئێمه‌ لێره‌وه‌ هاتووین و لێره‌شه‌وه‌ ده‌ڕۆین. دیاره‌ کێشه‌ی هه‌بوونی پاڕالێڵ (parallel)ێکی تری وجودمان هه‌میشه‌ خۆکوشتن ده‌کاته‌ کرده‌یه‌ک بۆ خۆدزینه‌وه‌ له‌ ئازاره‌کان. 

به‌ هێنانه‌وه‌ی نموونه‌ی (ئه‌فسانه‌ی سیزیف)ی (ئه‌لبێر کامۆ) زیاتر و زیاتر بۆمان ده‌رده‌که‌وێت، که‌ ئازاری له‌ده‌ستدان و به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ ئازاری گه‌ردوونین، که‌ له‌ پێوه‌ندییه‌کی تۆکمه‌دان له‌گه‌ڵ یه‌کتر. شادی و بێهووده‌یی لای (کامۆ) پێوه‌ندییه‌کی ناوه‌کی به‌یه‌که‌وه‌یان ده‌به‌ستێته‌وه‌، به‌ڵام بوونی چێژ کێشه‌یه‌کی تری فه‌لسه‌فیمان بۆ دروست ده‌کات. ئایا مردن چێژه‌؟ ئایا ئه‌و ژیانه‌ی، که‌ (کامۆ) به‌ بێمانا ناوی ده‌بات، له‌به‌ر چێژه‌، که‌ بێمانایه‌؟ پێوه‌ندیی نێوان مردن و چێژ له‌گه‌ڵ چێژ و ژیان چییه‌؟ مرۆڤ ده‌که‌وێته‌ کوێی ئه‌م هاوکێشه‌یه‌وه‌، که‌ هاوکێشه‌یه‌کی گه‌ردوونییه‌؟ 

بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیارانه‌ سه‌ره‌تا ده‌بێت بزانین پێوه‌ندیی بیرکردنه‌وه‌ی ئێمه‌ به‌ گه‌ردوونه‌وه‌ چییه‌ و چ کاتێکه‌ گه‌ردوون دێته‌ بوون؟  بیرکردنه‌وه‌ له‌ گه‌ردوون، یه‌کسانه‌ به‌ بیرکردنه‌وه‌ له‌ خۆ. هیچ شتێکی ئێمه‌ نییه‌ بکه‌وێته‌وه‌ ده‌ره‌وه‌ی گه‌ردوون، به‌وپێیه‌ی گه‌ردوون له‌ چرکه‌ساتی له‌دایکبوونی ئێمه‌دا دێته‌ بوون و له‌گه‌ڵ مردنیشماندا، ده‌مرێت. هه‌رکاتێک مرۆڤ باسی له‌و مه‌ترسیانه‌ کردبێت، که‌ هه‌ڕه‌شه‌ن بۆ سه‌ر گه‌ردوون، ئه‌وا له‌ ترسێکی سایکۆلۆگیی قووڵی خۆیه‌وه‌ بووه‌ به‌رانبه‌ر به‌ زوو-کۆتایهاتن. مرۆڤ له‌ سه‌رتاپێی جیهاندا هه‌یه‌ و پێوه‌ندییه‌کانیشی به‌ گه‌ردوونه‌وه‌ له‌ ڕێگه‌ی هۆشیارییه‌وه‌ تۆکمه‌تر ده‌کات. هه‌رکاتێ هه‌ستمان کرد له‌ چێژ نزیک بوونه‌ته‌وه‌، له‌وێدا ترسێک به‌رانبه‌ر به‌ سه‌رتاپێی بوونمان سه‌رهه‌ڵده‌دات. ئه‌وه‌ نیشانه‌یه‌کی ئاشکرایه‌ به‌وه‌ی، که‌ فۆبیای کۆتایهاتن له‌ قووڵایی وجودماندا ڕه‌گی داکووتاوه‌.( ئه‌ریستۆ) پێی وایه‌ جیاوازیی نێوان ئاژه‌ڵ و مرۆڤ زاڵبوونی ویستی چێژه‌، به‌و پێیه‌ی ئه‌وانه‌ی بۆ چێژ ده‌ژیێن، ژیانێکی ئاژه‌ڵایانه‌یان هه‌یه‌. وا ده‌رده‌که‌وێ ئه‌و ئه‌نجامه‌ (ئه‌ریستۆ) پێی گه‌یشتووه‌، هه‌ستکردن بووه‌ به‌ دوالیزمی ژیان و مردن، چونکه‌ چێژ به‌ ئاسانی له‌ به‌رانبه‌ر مردندا ده‌که‌وێته‌ به‌رده‌م شکستێکی گه‌وره‌وه‌، به‌ڵام هێزی بیرکردنه‌وه‌ هێزی ئابڵۆقه‌دانی گه‌ردوونه‌ له‌ خۆدا. مرۆڤ ئه‌گه‌ر بیه‌وێت نه‌مرێت، ئه‌وا له‌ هێزی بیرکردنه‌وه‌ زیاتر شتێکی تری نییه‌، چونکه‌ بیرکردنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا داهێنان ده‌هێنێته‌ کایه‌وه‌. به‌ مانایه‌کی تر ئه‌وانه‌ی که‌متر به‌دوای چێژه‌وه‌ن، که‌متر به‌دوای ژیانه‌وه‌ن. دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ ژیانیش ڕاسته‌وخۆ دوورکه‌وتنه‌وه‌یه‌ له‌ مردن، چونکه‌ مرۆڤ کاتێک هه‌ست به‌ مردن ده‌کات، که‌ له‌ خه‌می ژیان دابێت. بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی ژیانیان وه‌ک هۆکارێک بۆ چێژ به‌لاوه‌ مردووه‌، ئه‌وانه‌ن له‌ پێوه‌ندییه‌کی تۆکمه‌دان له‌گه‌ڵ گه‌ردوون. تا ئه‌و ئاسته‌ی پێویست ناکات بیر له‌ مردن بکرێته‌وه‌، مادام ته‌واوکه‌ری دوالیزمی ژیانه‌. لێره‌دا بیرکردنه‌وه‌ له‌ خۆ ده‌بێته‌ بابه‌تی سه‌ره‌کی بۆ تێگه‌یشتن له‌ گشت هاوکێشه‌کانی گه‌ردوون. خۆ وه‌ک سێنتڕاڵی گشت هاوکێشه‌کان، هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ ئاسته‌نگه‌ جۆراوجۆره‌کاندا له‌ مامه‌ڵه‌ دایه‌، به‌ڵام کێشه‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌ی ئێمه‌ وه‌ک خودێک له‌ گه‌ردووندا له‌ده‌ستدانی ئه‌و به‌هایانه‌یه‌، که‌ به‌هه‌ر هۆکارێکه‌وه‌ بێت به‌ده‌ستمان هێناوه‌. هه‌ر شتێک به‌هایه‌کی ئازادانه‌ لای ئێمه‌ دروست بکات، ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی ترسێک بۆ له‌ده‌ستدان. 

لێره‌دا ئازادی ده‌بێته‌ کێشه‌ گه‌وره‌که‌ی ئێمه‌. ئازادی ئازارێکی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی بوونمانه‌، به‌وه‌ی نه‌ ده‌ستده‌خرێت و نه‌ به‌لاوه‌ ده‌ندرێت. ئازادی پرۆسێسی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی به‌رده‌وامه‌ له‌گه‌ڵ گشت ئاسته‌نگ و هه‌سته‌ ڕووخێنه‌ره‌کان.  بۆیه‌ زۆرجار خۆشمان ده‌بین به‌ ڕێگر له‌ ئازادی. ویستی ئازادی له‌ هه‌موو بونه‌وه‌رانی گه‌ردووندا هه‌یه‌. کاتێک باڵنده‌یه‌کی خۆشه‌ویست ده‌خه‌ینه‌ ناو قه‌فه‌زه‌وه‌ و پاشان له‌ قه‌فه‌ز هه‌ڵدێت، خاوه‌نه‌که‌ ده‌شێت لێدانی تیرێک، که‌ ده‌شزانێت ده‌بێته‌ هۆی کوشتنی باڵنده‌که‌ به‌ باشتر بزانێت له‌ ونبوونی ته‌واوه‌تی. ئه‌وه‌ ته‌نیا مانای ئه‌وه‌یه‌ قبووڵکردنی ئازادی له‌ قوڕسترین دۆخه‌ ماناداره‌کانی ژیانه‌، بۆیه‌ زۆربه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی ناتوانن به‌رپرسیار بن به‌رانبه‌ر به‌ خۆی، له‌دواجاردا ده‌بن به‌ کۆیله‌.  کۆیله‌بوون له‌ هه‌سته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. هه‌ر کاتێک نه‌ماتوانی به‌ هه‌سته‌وه‌ ئازاد بین، کۆیله‌ین. هه‌ر شتێکی ده‌ره‌کی ئاڕاسته‌مان بکات و له‌ژێر کۆنتڕۆڵی خۆماندا نه‌بێت، ئه‌وا ده‌بێت بزانین به‌ره‌و کۆیله‌بوون ئاڕاسته‌ کراوین. وابه‌سته‌بوون به‌ که‌سێکی تره‌وه‌ له‌ پێوه‌ندیی خۆشه‌ویستییدا کۆیله‌بوونێکی شاعیرانه‌یه‌. شاعیره‌ ڕۆمانسییه‌کان، ئه‌وانه‌ی به‌رده‌وام خۆیان ده‌خه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ی خۆیان و بوونی خۆیان له‌وی دیکه‌دا وێنا ده‌که‌ن، ئه‌وانه‌ی وا وێنای خۆیان ده‌که‌ن، که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وی دیکه‌دا بوونیان نییه‌ و بێمانا ده‌ژین، دوژمنانی سه‌رسه‌ختی ئازادیی هه‌سته‌کانی مرۆڤن. به‌شێکی زۆری ئه‌ده‌بی کوردی وابه‌سته‌یه‌ به‌و ئایدیایانه‌ی، که‌ ده‌ورێکی سه‌ره‌کی ده‌گێڕن له‌ دروستکردنی مرۆڤی کۆیله‌. له‌ ڕۆمانه‌کانه‌ کوردییه‌کانیشدا، فیوگه‌ری کۆیله‌ به‌رده‌وام ئاماده‌یی هه‌یه‌. که‌م کاره‌کته‌ری ئه‌ده‌بی هه‌ن، وه‌کو کاره‌کته‌ره‌کانی (کاروان کاکه‌سوور) ئازادانه‌ خه‌ون ببینن و یاخی بن. ئه‌ده‌بی کۆیله‌، مرۆڤی کۆیله‌ دروست ده‌کات. له‌ شیعره‌کانی (شێرکۆ بێکه‌س)دا، به‌رده‌وام به‌ر تینوویه‌تی مرۆڤ بۆ ئازادی ده‌که‌وین، هه‌ر بۆیه‌شه‌ زمانی (شێرکۆ) له‌ فه‌زایه‌کی ئازادانه‌ی گه‌ردووندا ده‌خولێته‌وه‌. 

کێشه‌ی ئازادی، کێشه‌ی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو بته‌ درۆینه‌کان. (کانت) پێی وایه‌ هه‌ر کاتێک مرۆڤ بۆ هه‌ر کردارێک، که‌ ده‌یکات هۆکارێکی لۆگیکی هه‌بوو، ئه‌وا ئه‌و کرداره‌ ئازادانه‌ کراوه‌. لێره‌دا هۆکار (reason) ده‌بێت به‌ پێناسی ناسینه‌وه‌ی کرداری ئازادانه‌. هه‌ر چه‌ند مرۆڤ توانانی هۆکارکردن (reasoning)ی به‌هێزتر و به‌رفراوانتر بوو، هێنده‌ ئازادتر ده‌بێت. که‌واته‌ کرداره‌ لائیرادییه‌کان جۆرێکی تری کۆیله‌بوونن. واته‌ هه‌ر کاتێک کردارێکمان کرد و له‌ڕووی سایکۆلۆجییه‌وه‌ هۆکاره‌که‌ی بریتی بێت له‌ گرێیه‌کی ده‌روونی، ئه‌وا پابه‌ندبوون به‌و گرێیه‌، کۆیله‌بوونه‌. تا نه‌توانین وزه‌ی سێکس، که‌ به‌هێزترین وزه‌ و هه‌سته‌ له‌ مرۆڤدا، ڕێکبخه‌ین و ئه‌و وزه‌یه‌ بۆ شتی تر وه‌بگێڕین، ئه‌وا دووباره‌ ناتوانین بڵێین ئازادین. دیاره‌ ئه‌وه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌، که‌ ئه‌و وزه‌یه‌ وه‌ک خۆی به‌کار نه‌هێنین، به‌ڵکو توانای زاڵبوون و ڕێکخستنی ئه‌و وزه‌یه‌یه‌ له‌ هه‌ر کاتێکدا، که‌ بمانه‌وێت. به‌شێکی زۆری داهێنانه‌ گه‌وره‌کان ده‌رئه‌نجامی گواستنه‌وه‌ (transmutation)ی وزه‌ی سێکسه‌ بۆ بواری دیاریکراو.  

غه‌ریزه‌ی سێکس له‌ کاریگه‌ریترین وزه‌کانی مرۆڤه‌. لێردا ڕووبه‌ڕووی کێشه‌ی کۆمه‌ڵگا و پێوه‌ندیی ئه‌و کێشانه‌ به‌ تاکه‌وه‌ ده‌بینه‌وه‌. که‌پتی سێکسی چه‌نده‌ کاریگه‌رییه‌کی گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئاڕاسته‌کردنی هه‌سته‌کانی تاک ده‌بینێت، هێنده‌ زیاتر ده‌بێته‌ کێشه‌یه‌کی سه‌ره‌کی کۆمه‌ڵگا، بۆیه‌ ده‌بینین ڕه‌گی زۆربه‌ی کێشه‌کان به‌ جۆرێک له‌ جۆره‌کان سێکس و هه‌ستی خۆشه‌ویستییه‌ بۆ ئه‌وی تر. (ناپیلیۆن هیل) له‌ کتێبی (بیربکه‌نه‌وه‌ و ده‌وڵه‌مه‌ند بن) ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات، که‌ هه‌ر یه‌ک له‌ باوه‌ڕ، خۆشه‌ویستی و سێکس له‌ کاریگه‌رترین هه‌سته‌کانی مرۆڤن و هه‌ر کاتێک تواندرا ئه‌و سێ وزه‌یه‌ به‌یه‌که‌وه‌ کۆبکرێنه‌وه‌ و بۆ بوارێکی دیاریکراو به‌کار بهێندرێت، ئه‌وا بێگومان ئه‌و که‌سه‌ له‌ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و شته‌ی، که‌ ئاره‌زوویه‌کی بێوێنه‌ی بۆی هه‌یه‌، سه‌رکه‌وتوو ده‌بێت. مه‌به‌ستم له‌ هێنانه‌وه‌ ئه‌و نموونه‌یه‌ ده‌رخستنی کاریگه‌رییه‌کانی ئه‌و سێ هه‌سته‌ سه‌ره‌کییه‌یه‌. به‌شێکی زۆری ئاینیه‌کان ئیش له‌سه‌ر بونیادنانی باوه‌ڕ ده‌که‌ن و کاتێ له‌وه‌دا سه‌رکه‌وتوو ده‌بن، هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن ئه‌و باوه‌ڕه‌ ببێته‌ خۆشه‌ویستی لای تاکه‌کان. ئاینه‌کان تاکو ئیستا له‌و کۆنتڕۆڵکردنی باوه‌ڕ و خۆشه‌ویستی به‌هۆی تۆقاندن یان داگیرکردنی ئۆتۆپیای تاکه‌کانه‌وه‌ بێت، کاریگه‌رییه‌کی گه‌وره‌یان جێهێشتووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی هه‌میشه‌ ده‌بێت به‌ کێشه‌ بۆ به‌رده‌وامی ئه‌و پرۆسێسه‌ کۆنتڕۆڵکردنه‌، سێکسه‌. کاتێک کۆمه‌ڵگا به‌شێوه‌یه‌کی گشتی له‌سه‌ر که‌پتکردنی ئه‌و غه‌ریزه‌یه‌ خاوه‌ن یه‌کێتی بێت، ئه‌وا حه‌قیقه‌تی ڕاسته‌قینه‌ی تاک، که‌ سێکس به‌شێکی سه‌ره‌کی پێک ده‌هێنێت، سه‌رکوت ده‌کرێت تا ئه‌و ئاسته‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی پڕه‌نسیپه‌کانی کۆمه‌ڵدا بێت. 

دیاره‌ ئه‌وه‌ باسێکه‌ زۆرتر له‌وه‌ هه‌ڵده‌گرێت، به‌ڵام مه‌به‌ستمان ئاماژه‌دانه‌ به‌ کاریگه‌ریی غه‌ریزه‌ی سێکس له‌سه‌ر دروستبوونی هه‌ستی له‌ده‌ستدان، که‌ که‌پتکردنی ئه‌و غه‌ریزه‌یه‌ ترسی به‌شێکی زۆری تاکه‌کان زیاتر و قووڵتر ده‌کاته‌وه‌ له‌وه‌ی که‌سێک له ‌ده‌ست بده‌ن. ئه‌ده‌بیاتی کلاسیکی کوردی پڕیه‌تی له‌ نموونانه‌ی، که‌ شاعیره‌کان خۆیان وه‌کو (گه‌ردی به‌رپێی یار) و چه‌ندان ده‌بڕینی تر پێشان ده‌ده‌ن. ئه‌و وابه‌سته‌بوون و خۆوێناکردنه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ده‌رئه‌نجامی داخراوی و نه‌بوونی پێوه‌ندییه‌ له‌نێوان ڕه‌گه‌زه‌ جیاوازه‌کان به‌ ئازادی. هیچ سه‌یر نییه‌ له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی وه‌کو کۆمه‌ڵگای کوردی که‌سانێک هه‌م له‌ ژن هه‌م له‌ پیاو هه‌ن ده‌مرن به‌ بێ ئه‌وه‌ی جارێک جه‌سته‌یان سێکسیانه‌ به‌ر ڕه‌گه‌زی به‌رانبه‌ر که‌وتبێت. بۆیه‌ ترسان له‌ له‌ده‌ستدان له‌ کۆمه‌ڵگایه‌که‌وه‌ بۆ کۆمه‌ڵگایه‌کی تر ده‌گۆڕێت. سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌وانه‌، ترسان له‌ له‌ده‌ستدان به‌ بێ هه‌بوونی هیچ به‌ربه‌ستێکیش هه‌ر هه‌یه‌ و سرووشتییه‌.

گه‌یشتووینه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌ی بڵێین مردن بۆ دروستبوونی هه‌ستی له‌ده‌ستدان هۆکاری سه‌ره‌کی نییه ، چونکه‌ زۆرجار مردنیش ناتوانێت هێنده‌ی حه‌قیقه‌تێکی تاڵی ژیان ترسی له‌ده‌ستدانمان تێدا دروست بکات، به‌ڵکو ئه‌وه‌ یارییه‌ سه‌خته‌کانی ژیانن، که‌ وا ده‌که‌ن هه‌میشه‌ ترسی له‌ده‌ستدان وه‌کو فۆبیایه‌کی ئه‌به‌دی به‌سه‌رمانه‌وه‌ بێت.  مردن خۆی دوای هه‌موو له‌ده‌ستدانه‌کانی ژیانه‌وه‌ دێت. له‌ده‌ستدان ئه‌و برینه‌یه‌، که‌ مردن ده‌هێنێت. ده‌توانین به‌ نموونه‌ سرووشتی و بایلۆجییه‌کان له‌و ڕاستییه‌ نزیک ببینه‌وه‌. مردنی جه‌سته‌ی مرۆڤیش ده‌رئه‌نجامی له‌ده‌ستدانی کۆمه‌ڵێک به‌ش یان پێکهاته‌یه‌. کاتێک که‌سێکی بریندار خوێنی له‌به‌ر ده‌ڕوات، ئه‌گه‌ر بتواندرێت ئه‌و خوێنه‌ی له‌ده‌ستی داوه‌، قه‌ره‌بوو بکرێته‌وه‌ و زوو فریای بکه‌ون، ئه‌وا مردن ده‌بێته‌ ئه‌گه‌رێکی لاواز بۆ هاتن، به‌ڵام کاتێک که‌سی بریندار هیچ خوێنی نه‌ماوه‌ و هه‌مووی له‌ده‌ست داوه‌، مردن دێت. وشه‌ی (قه‌ره‌بوو)مان به ‌کار هێنا، وه‌ک ئه‌گه‌رێک بۆ مانه‌وه‌. هه‌موو ئه‌و ماوه‌یه‌ی، که‌ ئێمه‌ هه‌ین و ده‌مێنینه‌وه‌، ده‌رئه‌نجامی قه‌ره‌بووی جیاوازه‌. ژیان وا ده‌خوازێت، که‌ مرۆڤ به‌رده‌وام له‌ پڕۆسێسی له‌ده‌ستدان دابێت، به‌ڵام بۆ مانه‌وه‌ قه‌ره‌بوو باشترین ڕێگه‌یه‌. کاتێک شتێک له‌ ده‌ست ده‌ده‌ین، ده‌شێت له‌گه‌ڵیدا ئه‌گه‌ری به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌شی له‌ده‌ست بده‌ین، یان زۆرجار خۆمان نامانه‌وێت به‌ده‌ستی بهێنینه‌وه‌، چونکه‌ ڕه‌نگه‌ هه‌بوونی وێرانکه‌رتر بێت تاکو بوونی، بۆ نموونه‌ کاتێک له‌ خانوویه‌کی خراپ داین و به‌سه‌رماندا ده‌ڕووخێت، به‌ڵام نامرین، ئه‌وا هه‌رگیز هیوا بۆ به‌ده‌ستهێناوه‌ی ژیان له‌ناو وه‌ها خانوویه‌کدا ناخوازین، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خۆشترین ساته‌کانی ژیانیشمانی له‌خۆ گرتبێت، ئه‌وا قه‌ره‌بوو لێره‌دا کاریگه‌رترین ڕێگه‌یه‌که‌، که‌ به‌رده‌وامی به‌ مانه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌دات. به‌ڵام ئه‌وه‌ی کێشه‌ی سه‌ره‌کییه‌ ئه‌وه‌یه‌، که‌ هیچ کاتێک له‌ده‌ستدانی که‌س به‌ ته‌واوه‌تی قه‌ره‌بوو ناکرێته‌وه‌، چونکه‌ هه‌ر که‌سێک، که‌ دێته‌ ناومانه‌وه‌ هێنده‌ی کاریگه‌ریی خۆی بۆشایی دروست ده‌کات، بۆشایه‌کانیش کاتێک دروست ده‌بن، پڕبوونه‌وه‌یان وه‌همێکه‌ و دامانهێناوه‌. هه‌ر کاتێک هیچ ڕێگه‌یه‌کی قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ نه‌مایه‌وه‌ و هه‌سته‌کان به‌ته‌واوه‌تی ناخۆش بوون، دواین ده‌رفه‌تی ژیان ده‌به‌خشرێته‌ مردن. 

ئه‌مه‌ ڕاستییه‌که ناکرێت پێی بڵێن تراجیدیا یان کۆمێدیا، چونکه‌ بوونی ئێمه‌ لێره‌دا ده‌رئه‌نجامی ڕاستیگه‌لێکی وه‌هایه‌، که‌ به‌رده‌وام وا ده‌کات ئێمه‌ هه‌بین تاکو ده‌مرین. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ده‌گمه‌ن وایه‌ هه‌ست به‌وه‌ بکه‌ین، که‌ ئه‌و ژیانه‌ ده‌ژین، که‌ ده‌مانه‌وێت. ژیانی هه‌ر که‌سێک ڕه‌نگدانه‌وه‌ی بیرکردنه‌وه‌کانی خۆیه‌تی، چونکه‌ هه‌ر که‌سه‌ و به‌گوێره‌ی بیرکردنه‌وه‌ی خۆی ده‌ژیت. کاتێک بیرکردنه‌وه‌ ئاڕاسته‌یه‌کی دیاریکراوی نییه‌، هه‌مان ئه‌و بێئاڕاستیه‌ییه‌ به‌سه‌ر ژیانیشدا جێبه‌جێ ده‌بێت. کێشه‌ی بیرکردنه‌وه‌ به‌ر له‌هه‌ر شتێک کێشه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و وێنه‌ ناته‌واوه‌ هۆشه‌کییانه‌ی، که‌ به‌هۆی به‌ریه‌ککه‌وتنمان له‌گه‌ڵ دیارده‌کان دروست ده‌بن. کاتێک ئێمه‌ به‌ر هه‌ر دیارده‌یه‌ک ده‌که‌وین، ئه‌و دیارده‌یه‌ هه‌ست دروست ده‌کات. هیچ دیارده‌یه‌ک ناتوانێت له‌ناو بیرکردنه‌وه‌ماندا بمێنێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئاسه‌وارێکی قووڵ له‌ هه‌ستماندا جێنه‌هێڵێت. که‌سێک ئه‌گه‌ر بیر له‌ خۆکوشتن بکاته‌وه‌ و ئه‌و بیرکردنه‌وه‌یه‌ هه‌ستێکی قووڵی بۆ خۆکوشتن دروست نه‌کات، ئه‌وا ناتوانێت ئه‌و کرداره‌ ئه‌نجام بدات، چونکه‌ دواجار مرۆڤ بۆ هه‌ر شتێک، که‌ ده‌یکات به‌دوای چێژ یان به‌خته‌وه‌ریدا ده‌گه‌ڕێت، به‌خته‌وه‌رییه‌ک، که‌ زیاتر له‌وه‌ ده‌چێت ته‌نیا له‌ یۆتۆپیاماندا بوونی هه‌بێت و ده‌مانه‌وێت ئه‌و وێنه‌ خه‌یاڵییه‌ بۆ واقیع بیگوازینه‌وه‌. کاتێکش ئه‌و وێنه‌یه‌ ته‌واو له‌ واقیعدا خۆی به‌رجه‌سته‌ ده‌کات، هه‌رگیز هه‌مان ئه‌و هه‌سته‌ دروست ناکات، که‌ به‌ر له‌وه‌ی هه‌مان بێت، بۆیمان هه‌بوو، چونکه‌ هه‌ر وێنه‌یه‌ک گۆڕان به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینێت، ناتوانێت هه‌ستێکی جێگیر دروست بکات. لێره‌دا هه‌موو ئه‌و هه‌ستانه‌ی هه‌مانبووه‌ بۆ شتێک له‌ کاتێکی دیاریکراودا، بۆ نموونه‌ هه‌ستی چێژ و خۆشبه‌ختی له‌گه‌ڵ که‌سێک، که‌ خۆشمان ده‌وێت، به‌ تێپه‌ڕاندنی ئه‌و له‌گه‌ڵیه‌کبوونه‌، هه‌سته‌کان ئاسه‌وارێکی قووڵ، که‌ بیره‌وه‌رییه‌ جێده‌هێڵن. بیره‌وه‌ری یه‌كێکه‌ له‌ به‌ڵگه‌ و هۆکاره‌ هه‌ره‌ کاریگه‌ره‌کان بۆ ئه‌وه‌ی هه‌میشه‌ ترسی له‌ده‌ستدانمان تێدا زیندوو بکاته‌وه‌. به‌ر له‌هه‌ر شتێک ململانێی سه‌رسه‌ختی بیره‌وه‌ری له‌گه‌ڵ زه‌مه‌ن دایه‌. نازانین ئه‌وه‌ زه‌مه‌نه‌ ده‌بێته‌ بیره‌وه‌ری یان ئه‌وه‌ بیره‌وه‌رییه‌ هه‌میشه‌ له‌ناو زه‌مه‌ندا ده‌ژیێت. ده‌شتوانین بڵێین دروستبوونی بیره‌وه‌ری یه‌کێکی تره‌ له‌ یارییه‌ سه‌رسه‌خته‌کانی زه‌مه‌ن. هیچ کاتێک مرۆڤ ناخرێته‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و یاریه‌وه‌، چونکه‌ خودی مرۆڤ خۆیه‌تی ئه‌و شتانه‌ ده‌خوڵقێنێت و دواجاریش هه‌ر خۆی ئازاره‌ گه‌وره‌کان و سه‌رخته‌کانی ئه‌و داهێنانه‌ی خۆی ده‌چێژێت. زه‌مه‌ن له‌ناو بیره‌ورییدا ئاماده‌ییه‌کی پاسیڤی هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر سه‌رنجی تابلۆی (مانه‌وه‌ی بیره‌وه‌ری - The Persistence of Memory)ی (سالڤادۆر دالی) بده‌ین، ده‌بینین کاتژمێر، که‌ ئا‌ماژه‌یه‌ به‌ زه‌مه‌ن، بوونی هه‌یه‌، به‌ڵام تواوه‌ته‌وه‌. ئه‌و توانه‌وه‌یه‌ ئاماژه‌یه‌ به‌ پاسیڤبوونی زه‌مه‌ن. بۆیه‌ هیچ شتێک ناتوانێت ببێته‌ بیره‌وه‌ری ئه‌گه‌ر له‌ زه‌مه‌نی خۆیدا نه‌یتوانیبێت زه‌مه‌ن تێبپه‌ڕێنێت. هه‌ر ڕیسک و تێپه‌ڕاندنێک بۆ ئه‌وه‌یه‌ دۆخی ئێستای خۆمان تێبپه‌ڕێنین به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی یارییه‌ هه‌ره‌ سه‌رسه‌خته‌کانی زه‌مه‌ن ده‌بینه‌وه‌. پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌ نییه‌ ئایا چه‌نده‌ له‌و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌دا سه‌رده‌که‌وین، به‌ڵکو پڕۆسێسی ئه‌و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌ چه‌نده‌ ئازار و بیره‌وه‌ری قووڵ له‌دوای خۆیدا جێده‌هێڵێت؟ 








ئه‌م په‌ڕه‌یه‌ 2398 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
وته‌
پێویستمان بە دیالۆگی زیاترە، نەوەک مۆنۆلۆگی زیاتر.

/ستێفان گوننارسسۆن

ڤیدیۆ

خەڵکی کوێی کوردستانیت؟




ڕیکلام
Banner